Cải táng, sang cátMiền BắcPhong tụcĐang giảm dần

Cải táng — bốc mộ, sang cát

Sau vài năm, gia đình bốc mộ, rửa cốt và chuyển sang tiểu sành đặt ở mộ mới.

Nếp làm được lưu truyền, mỗi vùng mỗi khác.

Tục lệ là gì

Lần chôn đầu gọi là hung táng, thường là mộ đất không xây kiên cố.
Sau một số năm, gia đình chọn ngày bốc mộ: mở huyệt, lấy hài cốt, rửa sạch rồi xếp vào tiểu sành.
Tiểu được đưa sang phần đất mới — gọi là cát táng hay sang cát — và tới đây mới xây mộ kiên cố.
Việc thường làm vào ban đêm hoặc rạng sáng, và tập trung vào những tháng cuối năm âm lịch.
Con cháu ở xa thường thu xếp về đông đủ; đây được coi là dịp lớn của dòng họ, không kém ngày tang.

Vì sao có nếp này

Có hai lý do đời sống đứng sau. Thứ nhất là đất: ở đồng bằng Bắc Bộ đất canh tác chật, nghĩa trang làng không đủ chỗ cho mộ lớn của mọi đời, nên chuyển sang tiểu nhỏ rồi quy tập về khu mộ dòng họ là cách tiết kiệm đất rõ rệt. Thứ hai là thời tiết: làm vào cuối năm âm lịch là làm vào mùa khô, đất ráo, dễ đào và đỡ mùi; làm ban đêm là lúc trời mát nhất trong ngày. Những chi tiết nghe có vẻ huyền bí ấy phần lớn có gốc rất thực tế.

Khác nhau ở đâu

Đồng bằng Bắc Bộ: Từng là nếp gần như bắt buộc. Khoảng cách thường được nhắc là ba tới năm năm, có nơi nói năm tới bảy — tuỳ chất đất và tuỳ dòng họ.
Bắc Trung Bộ: Có ở nhiều nơi nhưng không đồng đều; một số vùng chỉ cải táng khi phải di dời mộ.
Miền Nam: Hầu như không có. Địa táng một lần và xây mộ ngay là nếp phổ biến.
Ngày nay: Giảm mạnh cùng với việc hoả táng lan rộng — hoả táng thì không còn khâu cải táng.

Chỗ hay bị thổi phồng

“Phải bốc đúng năm thứ ba, để lâu hơn là bất hiếu.”

Con số năm khác nhau theo vùng và theo chất đất, và chính người xưa cũng xem đất trước khi quyết. Nhiều gia đình ngày nay không cải táng nữa vì đã hoả táng hoặc vì nghĩa trang không cho phép — điều đó không làm họ bất hiếu.

Nguồn

Theo truyền thống và phong tục Việt Nam — Nếp tang ma lưu truyền trong dân gian, không có văn bản gốc xác định. Loại tri thức này được kiểm chứng bằng độ phổ biến chứ không bằng thư mục, và mỗi vùng mỗi dòng họ có thể làm khác.
Điều kiện tự nhiên và canh tác — Mực nước ngầm, mùa mưa mùa khô, loại đất và tập quán canh tác. Đây là phần giải thích được vì sao một nếp lại thành phổ biến ở vùng này mà không ở vùng khác.
Khác biệt phong tục theo vùng miền — Ghi lại chỗ khác nhau giữa Bắc, Trung, Nam trong cùng một nghi lễ. Không chọn ra bản nào là bản đúng — mỗi vùng đều đủ lâu đời để là bản đúng của vùng đó.

Phong tục mỗi vùng, mỗi dòng họ một khác. Quy định của nghĩa trang và của pháp luật đứng trước mọi tham khảo phong tục. Nếu nếp nhà bạn khác với những gì ghi ở đây, hãy theo nếp nhà mình và hỏi người lớn trong gia đình.

← Về kho tục lệ