Tục lệ là gì

• Trước ngày an táng, gia đình mời một người biết xem đất — thường gọi là thầy địa lý — ra khu đất định táng.
• Người xem thường nhìn ba thứ: thế đất cao thấp và hướng dốc, chỗ nước tụ hay nước thoát, và hướng đặt huyệt.
• Hướng huyệt theo lối cổ được nói bằng cặp "toạ — hướng": phần đầu tựa vào đâu và phần chân nhìn ra đâu.
• Ở nhiều nơi, người ta chọn cả điểm đặt huyệt trong khu đất của dòng họ, sao cho các đời nằm theo một trật tự nhất định.
• Sau khi định xong, thợ đào huyệt mới bắt đầu, và gia chủ thường bổ nhát cuốc đầu tiên.

Vì sao có nếp này

Đồng bằng Bắc Bộ có mực nước ngầm cao và nhiều ruộng trũng. Một huyệt đặt sai chỗ sẽ ngập nước vào mùa mưa — đây là chuyện quan sát được, và với gia đình thì đó là nỗi đau rất thật khi vài năm sau bốc mộ lên. Nếp xem đất vì thế có một phần lõi rất thực dụng: chọn chỗ cao ráo, thoát nước, đất chắc. Phần bàn về hướng và cát hung được thêm vào sau, và ngày nay ở nghĩa trang tập trung thì phần thực dụng ấy đã do quy hoạch nghĩa trang lo, không còn là việc gia đình quyết.

Khác nhau ở đâu

Đồng bằng Bắc Bộ

Đậm nhất, gắn liền với địa táng và tục cải táng sau vài năm. Nghĩa trang làng thường ở rìa đồng, gia đình còn chọn được chỗ.

Miền Trung

Chú trọng hơn vào xây lăng mộ trong khuôn viên dòng họ; phần chọn hướng thường bàn cùng lúc với thiết kế mộ.

Miền Nam

Nhẹ hơn hẳn. Phần lớn địa táng một lần và mộ xây ngay, nên chỗ đặt thường theo lô nghĩa trang đã quy hoạch.

Nghĩa trang tập trung ngày nay

Lô đất đã có trục cố định theo quy hoạch, gia đình gần như không đổi được hướng — dù ở vùng nào.

Chỗ hay bị thổi phồng