Chọn “Lưu dưới dạng PDF” trong hộp thoại in.

5SINH · Hiểu không gian

Gia lễ Nhà & Đất — 5 chặng làm nhà

Tập tài liệu này đi theo ngôi nhà của bạn từ mảnh đất còn trống tới ngày cả gia đình dọn vào ở. Mỗi chặng ghi rõ có những lễ gì, làm lúc nào, ai đứng khấn, sắm những gì và khấn ra sao. In ra mang theo công trường, hoặc đưa cho người lớn trong nhà xem trước để thống nhất nếp làm.

Chặng 1
Đất
Chặng 2
Khởi công
Chặng 3
Thành hình
Chặng 4
Hoàn thiện
Chặng 5
Vào ở

Nghi lễ không thay thế quy định kỹ thuật và an toàn. Giấy phép xây dựng, chống đỡ hố móng, giàn giáo, lưới an toàn và bảo hiểm công trình vẫn phải làm đủ theo quy định, bất kể lễ đã cúng thế nào.

Phong tục mỗi vùng, mỗi dòng họ một khác. Nếu nếp nhà bạn khác với những gì ghi ở đây, hãy theo nếp nhà mình và hỏi người lớn trong nhà.

Chặng 1 / 5

Đất

Trước khi chạm vào đất: trình báo, xin phép, xem thế đất.

Lễ trình báo, xin phép đất

Còn gọi: Cáo Thổ Công · Lễ trình Thổ Địa · Lễ cáo gia tiên xin làm nhà

Thưa chuyện trước khi chạm vào đất: nhà tôi định dựng nhà ở đây.

Ý nghĩa: Trong nếp nghĩ dân gian, mảnh đất nào cũng có thần cai quản, và làm nhà là một việc lớn động đến đất ấy. Lễ này là lời thưa chuyện trước — giống như sang nhà hàng xóm báo trước rằng mai nhà tôi khởi công, để không ai bị bất ngờ.
Làm lúc nào: Sau khi đã có đất và đã quyết định làm nhà, trước ngày động thổ. Nhiều gia đình làm gộp luôn vào buổi lễ động thổ để đỡ một lần sắm sửa.
Ai chủ lễ: Gia chủ. Nếu mượn tuổi thì người được mượn tuổi đứng khấn.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Đèn hoặc nến (một đôi)
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Gạo và muối (mỗi thứ một đĩa nhỏ)
· Mâm ngũ quả — Năm loại quả theo mùa. Miền Nam thường kiêng chuối và cam; miền Bắc thì không.
· Xôi
· Gà luộc nguyên con — Thường là gà trống. Nhà ăn chay thay bằng mâm chay, không phải là làm thiếu.
· Bánh kẹo, chè
· Thuốc lá, chè khô
· Vàng mã cơ bản — Đốt ở nơi thoáng, có chậu kim loại và nước sẵn bên cạnh. Nhiều chung cư cấm đốt trong căn hộ.
· Bàn hoặc mặt phẳng kê lễ
· Bát hương tạm

Trình tự

1. Dọn quang một khoảng giữa khu đất, kê bàn lễ quay ra hướng thoáng.
2. Bày lễ vật lên bàn, thắp đèn hoặc nến hai bên.
3. Gia chủ thắp hương, vái bốn phương rồi cắm vào bát hương tạm.
4. Đọc bản khấn trình báo.
5. Chờ hương tàn khoảng hai phần ba, vái tạ.
6. Hoá vàng mã ở nơi thoáng, rắc gạo muối quanh khu đất.

Bản khấn trình báo, xin phép đất

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy trời đất

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Lạy thần đất

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Lạy thần cai quản mảnh đất

Con kính lạy Quan Đương niên, Quan Đương cảnh, Thổ Công, Thổ Địa, Táo Quân và chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Gia đình con có mảnh đất tại … (địa chỉ thửa đất), diện tích … , nay sắm sửa lễ vật, kính cáo chư vị Tôn thần, xin phép được … (dự định: dựng nhà ở / sửa chữa / cải tạo).

Lời thỉnh

Cúi xin chư vị Tôn thần chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho … (điều gia chủ mong — nói bằng lời của mình, không cần văn hoa).

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Đây là lễ trình báo trước khi động vào đất, không phải lễ khởi công. Nhiều gia đình gộp hai lễ làm một — cũng là nếp thường gặp.

Lưu ý

· Theo tục, người đang có tang thường không đứng chủ lễ mà nhờ người khác trong nhà.
· Không làm lễ khi trời đang mưa giông — đây là lý do an toàn, không phải kiêng kỵ.
· Nhiều gia đình thắp thêm một tuần hương cáo gia tiên tại nhà đang ở, trước khi ra đất.

Lễ này không quyết định mảnh đất tốt hay xấu, và không thay được việc kiểm tra pháp lý thửa đất. Sổ đỏ, quy hoạch, tranh chấp ranh giới là chuyện phải tra ở cơ quan nhà nước.

Lễ cúng chúng sinh trên đất

Còn gọi: Cúng cô hồn · Cúng thí thực

Một mâm nhỏ đặt riêng ngoài trời, dành cho vong linh không nơi nương tựa.

Ý nghĩa: Xuất phát từ lòng thương với người đã khuất mà không ai thờ cúng. Trên một mảnh đất chuẩn bị xây, mâm này mang nghĩa xin phép và chia sẻ, không phải xua đuổi. Cách hiểu ấy quan trọng: nó là lòng trắc ẩn, không phải nỗi sợ.
Làm lúc nào: Cùng ngày với lễ động thổ, làm sau và đặt tách khỏi mâm chính.
Ai chủ lễ: Gia chủ, hoặc người lớn tuổi trong nhà.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Gạo và muối (mỗi thứ một đĩa nhỏ)
· Bánh kẹo, chè
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Vàng mã cơ bản — Đốt ở nơi thoáng, có chậu kim loại và nước sẵn bên cạnh. Nhiều chung cư cấm đốt trong căn hộ.

Trình tự

1. Đặt mâm ở mép khu đất hoặc ngoài cổng, thấp hơn mâm chính, quay ra ngoài.
2. Thắp hương, khấn ngắn gọn mời thụ hưởng.
3. Hương tàn thì rắc gạo muối ra phía ngoài, hoá vàng mã.
4. Bánh kẹo theo tục thường chia cho trẻ con quanh đó, không mang vào nhà.

Khung lời khấn cúng chúng sinh trên đất

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần)

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Hôm nay gia đình con chuẩn bị … (động thổ / sửa chữa) tại … (địa chỉ), có chút lễ mọn đặt ngoài khu đất.

Lời mời

Kính mời các hương linh không nơi nương tựa quanh khu vực cùng về thụ hưởng. Gia đình con thành tâm chia sẻ, mong mọi việc không phiền nhiễu lẫn nhau.

Kết

Lễ bạc tâm thành, kính mời chứng giám và thụ hưởng.

Đây là khung lời khấn tham khảo, không phải bài khấn bắt buộc. Mâm đặt ngoài trời, tách khỏi mâm cúng thần linh; gia đình không theo tục này có thể bỏ qua.

Lưu ý

· Phổ biến ở miền Nam và ở các công trình lớn; nhiều gia đình miền Bắc không làm lễ này.
· Mâm luôn đặt ngoài trời và tách khỏi mâm cúng thần linh.
· Không có bản khấn cố định — theo tục, người ta khấn bằng lời của mình.

Đây là một tục thể hiện lòng trắc ẩn. 5SINH không khẳng định điều gì về sự tồn tại của vong linh, và không dùng chuyện này để hù doạ ai. Nhà không làm lễ này cũng không thiếu sót gì.

Chặng 2 / 5

Khởi công

Nhát cuốc đầu tiên — bắt đầu can thiệp vào đất.

Lễ động thổ

Còn gọi: Lễ khởi công · Lễ phá thổ

Nhát cuốc đầu tiên của gia chủ, đánh dấu ngày bắt đầu.

Ý nghĩa: Đây là lễ ai làm nhà cũng làm. Nó đánh dấu mốc chuyển từ dự định sang bắt tay: từ lúc này đất bị đào, và theo tục thì phải xin phép trước khi động vào. Với thợ, đây cũng là buổi ra mắt công trường.
Làm lúc nào: Đúng ngày giờ đã chọn để khởi công, trước khi máy móc và nhân công vào làm. Thường chọn buổi sáng.
Ai chủ lễ: Gia chủ. Nếu tuổi gia chủ năm đó phạm Kim Lâu, Hoang Ốc hay Tam Tai theo cách tính truyền thống, nhiều gia đình chọn mượn tuổi — khi đó người được mượn tuổi đứng khấn và cuốc, gia chủ tạm lánh khỏi khu đất.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Đèn hoặc nến (một đôi)
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Gạo và muối (mỗi thứ một đĩa nhỏ)
· Mâm ngũ quả — Năm loại quả theo mùa. Miền Nam thường kiêng chuối và cam; miền Bắc thì không.
· Xôi
· Gà luộc nguyên con — Thường là gà trống. Nhà ăn chay thay bằng mâm chay, không phải là làm thiếu.
· Bộ tam sên — Một miếng thịt luộc, một con tôm (hoặc cua) và một quả trứng. Phổ biến ở miền Nam.
· Thuốc lá, chè khô
· Vàng mã cơ bản — Đốt ở nơi thoáng, có chậu kim loại và nước sẵn bên cạnh. Nhiều chung cư cấm đốt trong căn hộ.
· Bàn hoặc mặt phẳng kê lễ
· Bát hương tạm
· Cuốc hoặc xẻng mới — Dùng cho nhát cuốc tượng trưng của gia chủ trong lễ động thổ.

Trình tự

1. Kê bàn lễ giữa khu đất, bày lễ vật, thắp đèn nến.
2. Gia chủ (hoặc người được mượn tuổi) thắp hương, vái bốn phương.
3. Đọc bản khấn động thổ.
4. Chờ hương gần tàn, vái tạ, hoá vàng mã.
5. Gia chủ tự tay cuốc năm hoặc bảy nhát tượng trưng vào vị trí đã định.
6. Rắc gạo muối quanh khu đất, sau đó thợ mới bắt đầu làm.

Bản khấn động thổ

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy trời đất

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Lạy thần đất

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Lạy thần cai quản mảnh đất

Con kính lạy Quan Đương niên, Quan Đương cảnh, Thổ Công, Thổ Địa, Long Mạch Tôn thần và chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Hôm nay là ngày lành tháng tốt, gia đình con khởi công … (xây nhà ở / công trình gì) trên thửa đất tại … (địa chỉ). Con sắm sửa lễ vật, kính cáo chư vị Tôn thần, cúi xin cho phép động thổ.

Lời thỉnh

Cúi xin chư vị Tôn thần phù hộ cho công việc thi công được hanh thông, thợ thuyền bình an, công trình bền vững lâu dài.

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Đọc trước khi gia chủ cuốc nhát cuốc tượng trưng đầu tiên. Nếu mượn tuổi thì người được mượn tuổi đứng khấn và cuốc, gia chủ tạm lánh khỏi khu đất.

Khác biệt vùng miền

Miền Bắc

· Mâm lễ thường có xôi gấc và gà trống luộc nguyên con, đầu ngẩng.
· Mâm ngũ quả không kiêng chuối — nải chuối xanh thường được đặt làm nền.
· Tục mượn tuổi được giữ chặt hơn, và giấy bán nhà tượng trưng hay được viết tay đầy đủ.

Miền Trung

· Lễ thường trang trọng và nhiều bước hơn, nhiều gia đình mời thầy đứng chủ lễ.
· Hay có thêm phần cúng âm linh, cô hồn đặt tách riêng ngoài khu đất.
· Ở Huế và vùng lân cận, việc chọn giờ được coi trọng ngang việc chọn ngày.

Miền Nam

· Bộ tam sên (thịt luộc, tôm hoặc cua, trứng) gần như luôn có mặt.
· Công trình lớn hay có heo quay; nhà ở thì thường chỉ gà luộc.
· Mâm ngũ quả kiêng chuối, cam, lê — chọn mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung.
· Cúng chúng sinh đặt ngoài cổng phổ biến hơn hẳn hai miền còn lại.

Lưu ý

· Cuốc hoặc xẻng dùng cho nhát đầu tiên theo tục là đồ mới, chưa dùng việc khác.
· Nếu mượn tuổi, gia chủ tránh mặt cho tới khi lễ xong — và theo tục, người mượn tuổi cũng đứng khấn ở lễ cất nóc và nhập trạch.
· Mượn tuổi là tục xưa. Nhiều gia đình ngày nay chọn không mượn, và đó cũng là một lựa chọn có thể sống chung được.

Ngày động thổ không quyết định chất lượng công trình. Móng vững hay không là do khảo sát địa chất, thiết kế kết cấu và thi công đúng — không lễ nào bù được cho ba thứ đó.

Lễ phạt mộc

Còn gọi: Lễ khai búa · Lễ ra nghề của thợ cả

Lễ của tổ thợ trước nhát cưa, nhát đục đầu tiên.

Ý nghĩa: Đây là lễ của THỢ chứ không phải của gia chủ: thợ cả cáo tổ nghề trước khi hạ nhát đầu tiên vào gỗ. Ở nhà gỗ theo lối cũ, đây là mốc quan trọng ngang động thổ, vì bộ khung gỗ chính là ngôi nhà.
Làm lúc nào: Trước khi tổ thợ mộc bắt đầu gia công cấu kiện gỗ. Với nhà bê tông hiện nay, lễ này gần như không còn.
Ai chủ lễ: Thợ cả. Gia chủ thường chỉ chuẩn bị lễ vật và có mặt.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Xôi
· Gà luộc nguyên con — Thường là gà trống. Nhà ăn chay thay bằng mâm chay, không phải là làm thiếu.
· Vàng mã cơ bản — Đốt ở nơi thoáng, có chậu kim loại và nước sẵn bên cạnh. Nhiều chung cư cấm đốt trong căn hộ.

Trình tự

1. Bày lễ tại nơi tập kết gỗ hoặc xưởng.
2. Thợ cả thắp hương cáo tổ nghề.
3. Hạ nhát cưa hoặc nhát đục tượng trưng lên cấu kiện đầu tiên.
4. Tổ thợ bắt đầu làm.

Khung lời khấn phạt mộc của thợ cả

Xưng danh người chủ lễ

Con là … , thợ cả của tổ thợ … , hôm nay có mặt tại … (địa chỉ công trình).

Kính cáo tổ nghề

Trước khi hạ nhát cưa, nhát đục đầu tiên, chúng con kính cáo tổ nghề và những bậc tiền nhân đã truyền dạy nghề mộc.

Trình việc

Tổ thợ chúng con bắt đầu gia công … (hạng mục gỗ) cho công trình … .

Lời nguyện

Nguyện làm việc cẩn trọng, đúng mực thước, giữ an toàn cho người và vật liệu, hoàn thành phần việc vững chắc.

Mỗi tổ thợ có lời cáo tổ riêng. Khung này chỉ giúp nhớ đủ ý; nếu thợ cả có nếp truyền nghề thì ưu tiên theo nếp của tổ thợ.

Lưu ý

· Mỗi tổ thợ có nếp riêng và lời khấn riêng — gia chủ nên hỏi thợ cả thay vì áp một bản chung.
· Chỉ còn gặp ở nhà gỗ, nhà rường, đình chùa và một số vùng còn nghề mộc truyền thống.

Đây là nếp nghề của thợ, 5SINH ghi lại chứ không hướng dẫn. Bản khấn thuộc về từng tổ thợ, và chúng tôi không có nguồn đủ tin để chép lại.

Tục mượn tuổi làm nhà

Còn gọi: Mượn tuổi · Nhờ người đứng tên làm nhà

Nhờ người hợp tuổi đứng chủ lễ khi tuổi gia chủ năm đó bị coi là không thuận.

Ý nghĩa: Theo cách tính truyền thống, có những năm tuổi gia chủ rơi vào Kim Lâu, Hoang Ốc hoặc Tam Tai. Thay vì hoãn công trình lại một hai năm, người xưa nghĩ ra cách nhờ người khác đứng chủ lễ. Nhìn kỹ thì đây là một giải pháp thực dụng: nó cho phép việc cần làm vẫn được làm.
Làm lúc nào: Quyết trước lễ động thổ, vì người mượn tuổi phải có mặt từ buổi đầu.
Ai chủ lễ: Người được mượn tuổi — thường là người thân hoặc bạn bè hợp tuổi năm đó, đang khoẻ mạnh và không có tang.

Trình tự

1. Chọn người hợp tuổi năm làm nhà, hỏi ý và được người đó đồng ý.
2. Theo tục, hai bên làm một tờ giấy bán nhà tượng trưng, ghi giá rất nhỏ.
3. Người mượn tuổi đứng khấn và cuốc nhát đầu ở lễ động thổ; gia chủ tạm lánh.
4. Người mượn tuổi tiếp tục đứng chủ lễ ở lễ cất nóc và lễ nhập trạch.
5. Sau khi vào ở, hai bên làm lễ chuộc lại nhà tượng trưng, huỷ tờ giấy cũ.

Lưu ý

· Tờ giấy bán nhà trong tục này là tượng trưng và KHÔNG có giá trị pháp lý — nhưng cũng đừng ký bất cứ giấy tờ nào có thể bị hiểu là chuyển nhượng thật.
· Người được mượn tuổi theo tục chỉ nên đứng cho một nhà trong cùng một năm.
· Nhiều gia đình ngày nay không mượn tuổi mà chỉ chọn ngày giờ hợp. Cả hai cách đều đang được dùng.

Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai là cách tính của truyền thống, không phải kết luận đã kiểm chứng. 5SINH ghi lại tục này để bạn hiểu khi người nhà nhắc tới — không khuyên bạn phải mượn tuổi, và cũng không nói mượn tuổi là vô ích.

Chặng 3 / 5

Thành hình

Công trình đã có dáng: đổ móng, lên tầng, cất nóc.

Lễ đổ móng

Còn gọi: Lễ đổ bê tông móng

Một tuần hương trước mẻ bê tông móng đầu tiên.

Ý nghĩa: Móng là phần chôn xuống đất và không bao giờ sửa lại được. Lễ này là lời nhắc về tính không thể quay lui của bước ấy — làm xong là xong.
Làm lúc nào: Trước khi đổ bê tông móng, thường ngay đầu buổi làm việc.
Ai chủ lễ: Gia chủ hoặc người được mượn tuổi.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Mâm ngũ quả — Năm loại quả theo mùa. Miền Nam thường kiêng chuối và cam; miền Bắc thì không.

Trình tự

1. Bày lễ gọn tại công trường.
2. Thắp hương, khấn ngắn báo việc đổ móng.
3. Hương tàn thì bắt đầu đổ bê tông.

Khung lời khấn trước khi đổ móng

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy trời đất

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Lạy thần đất

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Lạy thần cai quản

Con kính lạy Thổ Công, Thổ Địa, Long Mạch Tôn thần và chư vị Tôn thần cai quản khu đất này.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Công trình tại … (địa chỉ) đã hoàn thành phần đào và chuẩn bị đổ móng vào ngày … giờ … . Gia đình con sắm lễ kính cáo chư vị Tôn thần.

Lời thỉnh

Cúi xin chứng giám, cho việc thi công nền móng được thuận lợi; người làm việc giữ đúng kỹ thuật và an toàn.

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Khung này dùng khi gia đình có làm lễ riêng trước lúc đổ móng. Nhiều nhà chỉ làm lễ động thổ rồi thi công liên tục và không tách thêm lễ này.

Lưu ý

· Nhiều gia đình bỏ qua lễ này và gộp ý nghĩa vào lễ động thổ.
· Đừng để buổi lễ làm chậm tiến độ đổ bê tông — bê tông đã trộn có thời gian sống rất ngắn.

Không có nghi lễ nào thay được kết quả khảo sát địa chất và bản vẽ kết cấu. Đây là phần bắt buộc phải làm đúng kỹ thuật.

Lễ cất nóc

Còn gọi: Lễ thượng lương · Lễ gác đòn dông · Lễ đổ mái

Đánh dấu ngày ngôi nhà có mái — từ nay nó là một cái nhà.

Ý nghĩa: Đây là lễ thứ hai trong ba lễ ai cũng biết. Đòn nóc là thanh cao nhất, đặt nó lên nghĩa là bộ khung đã khép kín và ngôi nhà đã thành hình. Trong mạch Thổ Công, đây là bước "đánh dấu công trình thành hình" — không có nó thì không hiểu vì sao giữa động thổ và nhập trạch lại có thêm một lễ.
Làm lúc nào: Nhà mái ngói theo lối cũ: ngày gác đòn nóc. Nhà bê tông hiện nay: ngày đổ mái tầng trên cùng.
Ai chủ lễ: Gia chủ hoặc người được mượn tuổi, cùng thợ cả.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Đèn hoặc nến (một đôi)
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Gạo và muối (mỗi thứ một đĩa nhỏ)
· Mâm ngũ quả — Năm loại quả theo mùa. Miền Nam thường kiêng chuối và cam; miền Bắc thì không.
· Xôi
· Gà luộc nguyên con — Thường là gà trống. Nhà ăn chay thay bằng mâm chay, không phải là làm thiếu.
· Thuốc lá, chè khô
· Vàng mã cơ bản — Đốt ở nơi thoáng, có chậu kim loại và nước sẵn bên cạnh. Nhiều chung cư cấm đốt trong căn hộ.
· Bàn hoặc mặt phẳng kê lễ
· Bát hương tạm
· Vải đỏ phủ đòn nóc — Cùng với cành lá hoặc lá cờ nhỏ buộc lên điểm cao nhất của công trình.

Trình tự

1. Bày lễ ở tầng trên cùng hoặc nơi thoáng, an toàn.
2. Gia chủ thắp hương, đọc bản khấn cất nóc.
3. Buộc vải đỏ, cành lá hoặc lá cờ nhỏ lên điểm cao nhất.
4. Chờ hương gần tàn, vái tạ, hoá vàng mã.
5. Thợ tiến hành gác đòn nóc hoặc đổ mái.
6. Nhiều nhà làm bữa cơm mời thợ ngay sau đó.

Bản khấn cất nóc (thượng lương)

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy trời đất

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Lạy thần đất

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Lạy thần cai quản

Con kính lạy Quan Đương niên, Quan Đương cảnh, Thổ Công, Thổ Địa, Long Mạch Tôn thần và chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Ngôi nhà tại … (địa chỉ) do gia đình con dựng, nay đã đến ngày cất nóc (thượng lương). Con sắm sửa lễ vật, kính cáo chư vị Tôn thần.

Lời thỉnh

Cúi xin chư vị Tôn thần chứng giám, phù hộ cho phần việc còn lại được thuận lợi, thợ thuyền an toàn, mái nhà vững chãi che chở cho gia đình.

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Với nhà bê tông cốt thép hiện nay, "cất nóc" thường được hiểu là ngày đổ mái tầng trên cùng. Với nhà mái ngói theo lối cũ thì là ngày gác đòn nóc.

Khác biệt vùng miền

Miền Bắc

· Với nhà mái ngói, đòn nóc thường được bọc vải đỏ và có thể ghi ngày tháng lên thân đòn.
· Nhà bê tông: lễ làm vào ngày đổ mái tầng trên cùng, gọn hơn nhiều.

Miền Trung

· Ở vùng còn nhà rường, lễ thượng lương giữ nhiều nghi thức của tổ thợ mộc.
· Thợ cả thường có phần khấn riêng, tách khỏi phần khấn của gia chủ.

Miền Nam

· Thường gọi thẳng là "lễ đổ mái" và làm gọn ngay tại công trường.
· Bữa cơm mời thợ sau lễ được coi trọng, nhiều nhà làm ngay tại chỗ.

Lưu ý

· Lễ diễn ra trên cao. Phải có lan can, sàn công tác chắc chắn và không để trẻ nhỏ lên theo — đây là lý do an toàn, không phải kiêng kỵ.
· Theo tục, tránh làm lễ khi trời mưa to hoặc gió mạnh.
· Vải đỏ và cành lá thường được để nguyên trên nóc cho tới khi hoàn thiện.

Ngày cất nóc không quyết định mái nhà có dột hay không. Chống thấm, độ dốc và thoát nước mới quyết định điều đó.

Chặng 4 / 5

Hoàn thiện

Báo việc đã xong: lắp cửa, sơn, dọn công trường.

Lễ tạ đất, báo hoàn thành

Còn gọi: Lễ hoàn công · Lễ tạ Thổ Công

Có xin thì có tạ: báo lại rằng việc đã trình báo hôm động thổ nay đã xong.

Ý nghĩa: Đây là vế còn lại của lễ động thổ, và là chỗ hay bị bỏ quên nhất trong cả hành trình. Trong mạch Thổ Công thì đây là bước "báo hoàn thành" — thiếu nó, câu chuyện bắt đầu bằng một lời xin phép mà không bao giờ khép lại.
Làm lúc nào: Khi công trình đã xong phần xây dựng, trước hoặc cùng ngày nhập trạch. Nhiều gia đình làm gộp cùng nhập trạch cho đỡ tốn kém.
Ai chủ lễ: Gia chủ hoặc người được mượn tuổi — theo tục, ai đứng khấn động thổ thì đứng khấn tạ.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Đèn hoặc nến (một đôi)
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Gạo và muối (mỗi thứ một đĩa nhỏ)
· Mâm ngũ quả — Năm loại quả theo mùa. Miền Nam thường kiêng chuối và cam; miền Bắc thì không.
· Xôi
· Gà luộc nguyên con — Thường là gà trống. Nhà ăn chay thay bằng mâm chay, không phải là làm thiếu.
· Vàng mã cơ bản — Đốt ở nơi thoáng, có chậu kim loại và nước sẵn bên cạnh. Nhiều chung cư cấm đốt trong căn hộ.
· Bàn hoặc mặt phẳng kê lễ
· Bát hương tạm

Trình tự

1. Bày lễ trước nhà hoặc tại sân, hướng ra khu đất.
2. Thắp hương, đọc bản khấn tạ đất.
3. Chờ hương gần tàn, vái tạ, hoá vàng mã, rắc gạo muối.

Bản khấn tạ đất, báo hoàn thành

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy trời đất

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Lạy thần đất

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Lạy thần cai quản mảnh đất

Con kính lạy Quan Đương niên, Quan Đương cảnh, Thổ Công, Thổ Địa và chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Ngày … tháng … năm … , gia đình con đã kính cáo chư vị Tôn thần xin động thổ dựng nhà tại … (địa chỉ). Nay công trình đã hoàn thành, con sắm sửa lễ vật, kính cáo và tạ ơn chư vị Tôn thần.

Lời thỉnh

Cúi xin chư vị Tôn thần chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho … (điều gia chủ mong — nói bằng lời của mình, không cần văn hoa).

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lễ này khép lại việc đã trình báo lúc động thổ: có xin thì có tạ. Nhiều gia đình làm gộp cùng ngày nhập trạch để đỡ tốn kém.

Lưu ý

· Theo tục, nên làm sau khi công trường đã dọn sạch, không còn giàn giáo và phế thải.
· Nếu có mượn tuổi, đây là lễ trước khi làm thủ tục chuộc nhà tượng trưng.

Lễ này không thay được thủ tục hoàn công theo quy định xây dựng. Hồ sơ hoàn công, nghiệm thu và các giấy tờ liên quan vẫn phải làm với cơ quan có thẩm quyền.

Chặng 5 / 5

Vào ở

Xin phép chuyển vào cư trú: nhập trạch, an bếp, an bàn thờ.

Lễ nhập trạch

Còn gọi: Lễ về nhà mới · Lễ dọn về nhà mới

Xin phép được vào cư trú, và rước gia tiên về nhà mới.

Ý nghĩa: Lễ thứ ba trong ba lễ ai cũng biết, và là bước cuối của mạch Thổ Công: xin vào cư trú. Nó có hai vế — thưa với thần linh cai quản nhà đất, rồi mới thưa với tổ tiên để rước các cụ về. Bỏ vế thứ hai thì với nhiều gia đình Việt, ngôi nhà chưa thật sự là nhà.
Làm lúc nào: Đúng ngày giờ đã chọn để dọn về, trước khi mang đồ đạc lớn vào.
Ai chủ lễ: Gia chủ. Nếu mượn tuổi, người mượn tuổi làm phần thủ tục rồi bàn giao lại.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Đèn hoặc nến (một đôi)
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Gạo và muối (mỗi thứ một đĩa nhỏ)
· Mâm ngũ quả — Năm loại quả theo mùa. Miền Nam thường kiêng chuối và cam; miền Bắc thì không.
· Xôi
· Gà luộc nguyên con — Thường là gà trống. Nhà ăn chay thay bằng mâm chay, không phải là làm thiếu.
· Bánh kẹo, chè
· Vàng mã cơ bản — Đốt ở nơi thoáng, có chậu kim loại và nước sẵn bên cạnh. Nhiều chung cư cấm đốt trong căn hộ.
· Bát hương tạm
· Bếp và ấm nước đun lần đầu — Dùng trong lễ nhập trạch: đun một ấm nước sôi để "mở lửa" cho nhà mới.
· Chiếu hoặc chăn đang dùng — Theo tục, gia chủ tự tay mang vào nhà mới trước tiên.

Trình tự

1. Theo tục, gia chủ vào nhà trước tiên, tự tay mang chiếu (hoặc chăn) đang dùng và bát hương.
2. Các thành viên vào sau, mỗi người cầm một món nhỏ, tránh đi tay không.
3. Bày lễ, thắp hương, đọc bản khấn phần thần linh.
4. An vị bát hương gia tiên, đọc tiếp bản khấn phần gia tiên.
5. Bật đèn khắp nhà, mở các cửa cho thoáng.
6. Đun một ấm nước sôi và mở vòi nước chảy một lúc — theo tục là để "mở lửa, mở nước" cho nhà mới.
7. Chờ hương tàn, hoá vàng mã, rồi mới chuyển đồ đạc lớn vào.

Bản khấn nhập trạch — phần thần linh

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy trời đất

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Lạy thần đất

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Lạy thần cai quản nhà mới

Con kính lạy Thần Linh Thổ Địa, Bản Gia Táo Quân và chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Gia đình con vừa hoàn thành ngôi nhà tại … (địa chỉ nhà mới). Hôm nay là ngày lành, con sắm sửa lễ vật, xin phép chư vị Tôn thần cho gia đình con được chuyển đến cư ngụ, lập bát hương thờ phụng tại đây.

Lời thỉnh

Cúi xin chư vị Tôn thần cho phép gia đình con nhập trạch, phù hộ cho người trong nhà mạnh khoẻ, trên dưới hoà thuận, làm ăn yên ổn.

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Nhập trạch theo tục có HAI phần: khấn thần linh cai quản nhà đất trước, rồi mới khấn gia tiên xin rước về nhà mới. Đây là phần thứ nhất.

Bản khấn nhập trạch — phần gia tiên

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy gia tiên

Con kính lạy tổ tiên nội ngoại họ … (họ của gia đình), chư vị hương linh.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Gia đình con đã dựng xong ngôi nhà tại … (địa chỉ), hôm nay chọn được ngày lành, kính cáo tổ tiên, xin rước chân linh các cụ về ngự tại nhà mới để con cháu phụng thờ.

Lời thỉnh

Cúi xin tổ tiên thương xót con cháu, giáng lâm chứng giám, phù hộ cho gia đình … (điều mong — nói bằng lời của mình).

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Đọc sau phần khấn thần linh, khi đã an vị bát hương gia tiên tại nhà mới.

Khác biệt vùng miền

Miền Bắc

· Gia chủ là nam thường đi đầu mang bát hương; các thành viên theo sau, mỗi người cầm một món.
· Nhiều nhà giữ tục ngủ lại một đêm ngay sau lễ dù chưa dọn hẳn về.

Miền Trung

· Phần khấn gia tiên được làm kỹ, nhiều nơi mời cả trưởng họ tới chứng kiến.
· Việc chọn giờ vào nhà được giữ chặt, thường vào buổi sáng.

Miền Nam

· Tục mang theo gạo, muối, nước và một ít tiền vào nhà trước rất phổ biến.
· Lễ và tiệc tân gia hay được gộp làm một buổi.

Lưu ý

· Theo tục, người trong nhà nên có mặt đông đủ; phụ nữ đang mang thai ở một số vùng được khuyên không dọn dẹp nặng trong ngày này.
· Nếu chưa ở ngay, theo tục vẫn nên ngủ lại một đêm trong nhà sau lễ.
· Bát hương và bàn thờ nên đặt trước, vì đây là phần khó dời sau khi đã an vị.

Nhập trạch không quyết định gia đình sẽ hoà thuận hay làm ăn được. Nó là một nghi thức đánh dấu, và giá trị của nó nằm ở chỗ cả nhà cùng có mặt.

Lễ an vị bàn thờ

Còn gọi: Lễ an vị bát hương · Lễ lập bàn thờ

Đặt bàn thờ vào đúng chỗ của nó và thắp tuần hương đầu tiên.

Ý nghĩa: Với rất nhiều gia đình Việt, đây mới là khoảnh khắc ngôi nhà thành nhà. Bàn thờ không phải một hạng mục nội thất — đó là chỗ tưởng nhớ người đã khuất.
Làm lúc nào: Trong buổi nhập trạch, thường ngay sau phần khấn thần linh.
Ai chủ lễ: Gia chủ, hoặc người lớn tuổi nhất trong nhà.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Đèn hoặc nến (một đôi)
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Mâm ngũ quả — Năm loại quả theo mùa. Miền Nam thường kiêng chuối và cam; miền Bắc thì không.
· Bánh kẹo, chè

Trình tự

1. Lau sạch bàn thờ và đồ thờ trước khi đặt vào vị trí.
2. Đặt bát hương vào giữa, các đồ thờ hai bên theo nếp nhà.
3. Bày lễ, thắp tuần hương đầu tiên.
4. Khấn cáo gia tiên, mời các cụ an vị.
5. Theo tục, giữ hương liên tục trong những ngày đầu.

Bản khấn nhập trạch — phần gia tiên

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy gia tiên

Con kính lạy tổ tiên nội ngoại họ … (họ của gia đình), chư vị hương linh.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Lời thỉnh

Cúi xin tổ tiên thương xót con cháu, giáng lâm chứng giám, phù hộ cho gia đình … (điều mong — nói bằng lời của mình).

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Đọc sau phần khấn thần linh, khi đã an vị bát hương gia tiên tại nhà mới.

Lưu ý

· Vị trí bàn thờ nên chọn trước khi hoàn thiện, vì đây là phần rất khó dời về sau.
· Ba điều đo được và đúng với mọi gia đình dù tin hay không: khói hương là bụi mịn nên cần thông gió; hương nến là lửa hở nên cần khoảng cách an toàn; phía trên không nên là sàn khu vệ sinh vì nguy cơ thấm.
· Nếp mỗi nhà, mỗi dòng họ một khác — nên hỏi người lớn trong nhà trước khi theo bất cứ hướng dẫn nào trên mạng.

5SINH không hướng dẫn lễ nghi thờ cúng và không nói cách thờ nào là đúng. Phần chúng tôi làm được là phần đo được: thông gió, an toàn cháy và chống thấm.

Lễ an bếp

Còn gọi: Lễ nhóm lửa · Cáo Táo Quân

Nhóm lửa lần đầu trong nhà mới.

Ý nghĩa: Bếp là nơi Táo Quân ngự theo quan niệm dân gian, và trong đời thật thì bếp đỏ lửa là dấu hiệu rõ nhất rằng có người đang sống trong nhà.
Làm lúc nào: Ngay sau nhập trạch, gắn với ấm nước đun đầu tiên.
Ai chủ lễ: Người nấu chính trong nhà, hoặc gia chủ.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Bánh kẹo, chè

Trình tự

1. Đặt bếp vào vị trí, lau sạch.
2. Thắp hương, khấn cáo Táo Quân.
3. Đun một ấm nước sôi, pha trà đặt lên bàn thờ.
4. Theo tục, bữa cơm đầu tiên nấu tại nhà mới nên có đủ người trong nhà.

Bản khấn an bếp (Táo Quân)

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy Táo Quân

Con kính lạy Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Gia đình con vừa chuyển về ngôi nhà tại … (địa chỉ), hôm nay đặt bếp, nhóm lửa lần đầu, kính cáo Táo Quân.

Lời thỉnh

Cúi xin Táo Quân chứng giám, cho bếp nhà con luôn ấm, gia đạo yên vui.

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Thường làm ngay sau nhập trạch, gắn với việc đun ấm nước đầu tiên trong nhà mới. Đây là lễ nhỏ, nhiều nhà làm gọn trong vài phút.

Lưu ý

· Kiểm tra rò rỉ gas và thông gió bếp trước khi nhóm lửa — việc này quan trọng hơn mọi điều kiêng kỵ.
· Ở một số vùng, người ta mang theo than hoặc lửa từ bếp nhà cũ sang.

Lễ này không ảnh hưởng tới an toàn bếp. Van gas, ống dẫn và quạt hút mới quyết định điều đó.

Mừng tân gia

Còn gọi: Tiệc tân gia · Mừng nhà mới

Phần dành cho người sống: mời họ hàng, hàng xóm, bạn bè tới chung vui.

Ý nghĩa: Đây là nghi thức xã hội chứ không phải nghi lễ tâm linh, và nó có vai trò riêng: giới thiệu gia đình với hàng xóm mới. Ở một khu dân cư, đó là việc có ích lâu dài hơn nhiều so với người ta tưởng.
Làm lúc nào: Sau nhập trạch, thường cách vài ngày tới vài tuần khi nhà đã ổn định.
Ai chủ lễ: Gia chủ.

Trình tự

1. Chọn ngày cuối tuần để khách dễ đến.
2. Mời hàng xóm liền kề — theo nếp thì đây là phần quan trọng nhất.
3. Dẫn khách đi xem nhà, nói lời cảm ơn những người đã giúp trong quá trình làm nhà.

Khung lời thưa gia tiên ngày tân gia

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy gia tiên

Con kính lạy tổ tiên nội ngoại họ … , chư vị hương linh.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Gia đình con đã về ở tại ngôi nhà … (địa chỉ). Hôm nay có người thân, bạn bè đến chung vui, con kính cáo gia tiên và dâng nén hương tưởng nhớ.

Lời nguyện

Cúi xin tổ tiên chứng giám, phù hộ con cháu biết giữ nếp nhà, sống hoà thuận và đón khách bằng lòng chân thành.

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Tân gia chủ yếu là dịp gặp gỡ và cảm ơn người thân. Khung lời thưa này là tuỳ chọn, không phải nghi thức bắt buộc của buổi mừng nhà mới.

Lưu ý

· Không nhất thiết phải làm lớn. Một bữa cơm thân mật cũng trọn ý.
· Nếu mời đông, báo trước cho hàng xóm về chỗ đỗ xe và tiếng ồn.

Đây thuần tuý là chuyện vui của gia đình, không mang ý nghĩa cát hung nào.

Gia lễ Nhà & Đất — 5 chặng làm nhà

Chặng 1

Đất

Chặng 2

Khởi công

Chặng 3

Thành hình

Chặng 4

Hoàn thiện

Chặng 5

Vào ở

Phong tục mỗi vùng, mỗi dòng họ một khác. Nếu nếp nhà bạn khác với những gì ghi ở đây, hãy theo nếp nhà mình và hỏi người lớn trong nhà.

Lễ nhập trạch

Còn gọi: Lễ về nhà mới · Lễ dọn về nhà mới

Xin phép được vào cư trú, và rước gia tiên về nhà mới.

Ý nghĩa: Lễ thứ ba trong ba lễ ai cũng biết, và là bước cuối của mạch Thổ Công: xin vào cư trú. Nó có hai vế — thưa với thần linh cai quản nhà đất, rồi mới thưa với tổ tiên để rước các cụ về. Bỏ vế thứ hai thì với nhiều gia đình Việt, ngôi nhà chưa thật sự là nhà.
Làm lúc nào: Đúng ngày giờ đã chọn để dọn về, trước khi mang đồ đạc lớn vào.
Ai chủ lễ: Gia chủ. Nếu mượn tuổi, người mượn tuổi làm phần thủ tục rồi bàn giao lại.

Lễ vật

· Hương (nhang)
· Hoa tươi — Thường là hoa cúc vàng, hoa hồng đỏ hoặc hoa đồng tiền. Một bó nhỏ vẫn đủ.
· Đèn hoặc nến (một đôi)
· Trà, rượu, nước (mỗi thứ ba chén)
· Trầu cau
· Gạo và muối (mỗi thứ một đĩa nhỏ)
· Mâm ngũ quả — Năm loại quả theo mùa. Miền Nam thường kiêng chuối và cam; miền Bắc thì không.
· Xôi
· Gà luộc nguyên con — Thường là gà trống. Nhà ăn chay thay bằng mâm chay, không phải là làm thiếu.
· Bánh kẹo, chè
· Vàng mã cơ bản — Đốt ở nơi thoáng, có chậu kim loại và nước sẵn bên cạnh. Nhiều chung cư cấm đốt trong căn hộ.
· Bát hương tạm
· Bếp và ấm nước đun lần đầu — Dùng trong lễ nhập trạch: đun một ấm nước sôi để "mở lửa" cho nhà mới.
· Chiếu hoặc chăn đang dùng — Theo tục, gia chủ tự tay mang vào nhà mới trước tiên.

Trình tự

1. Theo tục, gia chủ vào nhà trước tiên, tự tay mang chiếu (hoặc chăn) đang dùng và bát hương.
2. Các thành viên vào sau, mỗi người cầm một món nhỏ, tránh đi tay không.
3. Bày lễ, thắp hương, đọc bản khấn phần thần linh.
4. An vị bát hương gia tiên, đọc tiếp bản khấn phần gia tiên.
5. Bật đèn khắp nhà, mở các cửa cho thoáng.
6. Đun một ấm nước sôi và mở vòi nước chảy một lúc — theo tục là để "mở lửa, mở nước" cho nhà mới.
7. Chờ hương tàn, hoá vàng mã, rồi mới chuyển đồ đạc lớn vào.

Bản khấn nhập trạch — phần thần linh

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy trời đất

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Lạy thần đất

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.

Lạy thần cai quản nhà mới

Con kính lạy Thần Linh Thổ Địa, Bản Gia Táo Quân và chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Lời thỉnh

Cúi xin chư vị Tôn thần cho phép gia đình con nhập trạch, phù hộ cho người trong nhà mạnh khoẻ, trên dưới hoà thuận, làm ăn yên ổn.

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Nhập trạch theo tục có HAI phần: khấn thần linh cai quản nhà đất trước, rồi mới khấn gia tiên xin rước về nhà mới. Đây là phần thứ nhất.

Bản khấn nhập trạch — phần gia tiên

Niệm mở đầu (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Lạy gia tiên

Con kính lạy tổ tiên nội ngoại họ … (họ của gia đình), chư vị hương linh.

Xưng danh và địa chỉ

Tín chủ con là … (họ tên đầy đủ), sinh năm … , cùng toàn gia quyến, ngụ tại … (địa chỉ hiện tại). Hôm nay là ngày … tháng … năm … (âm lịch).

Trình bày việc

Lời thỉnh

Cúi xin tổ tiên thương xót con cháu, giáng lâm chứng giám, phù hộ cho gia đình … (điều mong — nói bằng lời của mình).

Kết

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.

Niệm kết (nhà theo Phật)

Nam mô A Di Đà Phật! (đọc ba lần, mỗi lần một lạy)

Đọc sau phần khấn thần linh, khi đã an vị bát hương gia tiên tại nhà mới.

Khác biệt vùng miền

Miền Bắc

· Gia chủ là nam thường đi đầu mang bát hương; các thành viên theo sau, mỗi người cầm một món.
· Nhiều nhà giữ tục ngủ lại một đêm ngay sau lễ dù chưa dọn hẳn về.

Miền Trung

· Phần khấn gia tiên được làm kỹ, nhiều nơi mời cả trưởng họ tới chứng kiến.
· Việc chọn giờ vào nhà được giữ chặt, thường vào buổi sáng.

Miền Nam

· Tục mang theo gạo, muối, nước và một ít tiền vào nhà trước rất phổ biến.
· Lễ và tiệc tân gia hay được gộp làm một buổi.

Lưu ý

· Theo tục, người trong nhà nên có mặt đông đủ; phụ nữ đang mang thai ở một số vùng được khuyên không dọn dẹp nặng trong ngày này.
· Nếu chưa ở ngay, theo tục vẫn nên ngủ lại một đêm trong nhà sau lễ.
· Bát hương và bàn thờ nên đặt trước, vì đây là phần khó dời sau khi đã an vị.

Nhập trạch không quyết định gia đình sẽ hoà thuận hay làm ăn được. Nó là một nghi thức đánh dấu, và giá trị của nó nằm ở chỗ cả nhà cùng có mặt.